Complexo monumental único con pinturas antigas e unha piscina central, ideal para admirar a arquitectura romana tardía e os relevos de granito.

En 1926, tras séculos de enterramento, descubriuse un extraordinario conxunto monumental tardorromano xunto á igrexa parroquial de Santa Eulalia ou Santalla de Bóveda, a uns 14 quilómetros de Lugo. Cinco anos despois, foi declarado Monumento Nacional. Desde entón, presentáronse unha ampla variedade de hipóteses sobre o seu uso orixinal, sen que se chegase a un acordo unánime. Unha das máis atractivas, aínda que agora moi improbable, é que fose un templo priscilianista. O que si é certo é que se trata dun edificio singular, mesmo único, que parece non ter paralelos, polo menos na metade occidental do Imperio Romano. En xeral, a crenza predominante é que foi un templo dedicado a unha divindade asociada á auga, probablemente as ninfas, aínda que isto non exclúe unha función profiláctica práctica. Teríase construído no século III ou IV. En períodos posteriores, o lugar pagán foi cristianizado e utilizado como igrexa. Desta segunda fase, conserva algúns elementos semellantes aos períodos suevo e visigodo. O edificio orixinal, cunha estrutura de templo in antis, tiña dous andares. Do andar superior só quedan vestixios do surco da bóveda, pero o andar inferior consérvase case na súa totalidade. Ten unha soa fachada, xa que o templo foi construído nivelando a ladeira dun pequeno outeiro. Baixo unha soa bóveda, está organizado en tres naves divididas por arcadas, cun nicho rectangular ou ábsida no extremo; na nave central hai unha poza que recollía a fonte. As pinturas da bóveda consérvanse en gran parte, e os seus fermosos paxaros pódense admirar en case todo o seu esplendor despois de case dous milenios. A fachada e o pórtico foron modificados durante a era cristiá, pero conservan algúns relevos de granito que probablemente sexan orixinais. A vila central de Santalla tamén é de grande interese polas súas casas de labranza construídas en granito e a súa disposición.